TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş: “Türkiye ile Irak arasındaki pozitif gündemi çok daha ileriye taşıyacağız”

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Numan Kurtulmuş ile Irak Temsilciler Meclisi Başkanı Heybet el-Halbusi, Ankara’da TBMM’de bir araya geldi. İki meclis başkanının baş başa görüşmesinin ardından heyetler arası toplantı gerçekleştirildi. Görüşmeler sonrasında düzenlenen ortak basın toplantısını Cumha, Cumhur Haber Ajansı da yerinde takip etti.

Toplantıda Türkiye ile Irak arasındaki siyasi ve parlamenter ilişkilerin yanı sıra bölgesel güvenlik, terörle mücadele, Kalkınma Yolu Projesi, ticaret, enerji, su yönetimi, yatırımlar, eğitim, vize kolaylıkları ve iki ülke arasında daha önce imzalanan anlaşmaların uygulanması ayrıntılı şekilde değerlendirildi.

“İki ülkemizi ve bölgemizi ilgilendiren konuları teferruatlı şekilde ele aldık”

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Irak heyetini TBMM’de ağırlamaktan duyduğu memnuniyeti dile getirerek, “Bugün burada değerli dostum, kardeşim Irak Temsilciler Meclisi Başkanı Heybet el-Halbusi ve çok saygıdeğer milletvekillerini ağırlamaktan duyduğumuz memnuniyeti ifade etmek istiyorum.” dedi.

Kurtulmuş, görüşmelerin kapsamına ilişkin, “Az evvel hem baş başa, ardından da heyetler arası görüşmelerde iki ülkemizi, bölgemizi ve dünyayı ilgilendiren konuları çok teferruatlı bir şekilde ele alma imkânına kavuştuk.” ifadelerini kullandı.

Irak’ta Kasım 2025’te gerçekleştirilen seçimlerin ardından oluşan parlamentoya başarı dileyen Kurtulmuş, Heybet el-Halbusi’yi de Temsilciler Meclisi Başkanlığı görevine seçilmesi dolayısıyla tebrik etti.

“Türkiye ile Irak arasında fevkalade olumlu bir ivme yakalandı”

Türkiye-Irak ilişkilerinde son dönemde önemli bir ilerleme sağlandığını belirten Kurtulmuş, “Türkiye ile Irak arasında son zamanlarda fevkalade olumlu bir ivme yakalanmıştır. Bu olumlu sürecin başarılı bir şekilde sürdürülmesi ve devam ettirilmesi bakımından bugünkü ziyareti de çok önemsediğimizi ifade etmek istiyorum.” diye konuştu.

Kurtulmuş, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2024 yılında geniş bir heyetle Irak’a gerçekleştirdiği ziyareti hatırlatarak bu ziyaret sırasında çok sayıda metnin imzalanmasının iki ülke ilişkileri açısından önemli bir aşama oluşturduğunu söyledi.

Karşılıklı üst düzey temaslarla bu sürecin devam ettiğini kaydeden Kurtulmuş, Irak’tan Türkiye’ye gerçekleştirilen son üst düzey ziyaretlerde de stratejik kararlar alındığını ve çeşitli belgelerin imzalandığını ifade etti.

Kurtulmuş, el-Halbusi başkanlığındaki Irak parlamento heyetinin ziyaretine ilişkin, “Sayın Halbusi ve arkadaşlarının Türkiye’ye yapmış olduğu bu ziyaret, Türkiye ve Irak arasında yakalanmış olan bu pozitif gündemin daha da ileriye götürülmesi için fevkalade büyük bir adım teşkil edecektir.” değerlendirmesinde bulundu.

Parlamentolar arasında ortak takip mekanizması

Hükümetler arasındaki olumlu gündemin parlamentolara da taşınmasını istediklerini vurgulayan Kurtulmuş, Türkiye ve Irak parlamentoları arasında daha yakın bir çalışma düzeninin oluşturulacağını söyledi.

Görüşmelerde ele alınan başlıkların yalnızca toplantı tutanaklarında kalmaması gerektiğinin altını çizen Kurtulmuş, “Ele aldığımız konuların sadece toplantılarda konuşulan konular olmaktan çıkarılması için takip ve koordinasyonun gerekli olduğu ortadadır.” dedi.

Kurtulmuş, iki parlamentodaki dostluk grupları ve oluşturulacak komiteler aracılığıyla alınan kararların ve gündeme getirilen projelerin takip edilmesinin hedeflendiğini açıkladı.

“Eski düzen çöktü, yeni düzen henüz kurulamadı”

Dünyada yaşanan siyasi ve güvenlik krizlerine de değinen Kurtulmuş, uluslararası sistemin ciddi bir dönüşüm sürecinden geçtiğini söyledi.

Kurtulmuş, “Dünya fevkalade önemli bir süreçten geçiyor. Mevcut sistem bütün kurumlarıyla, bütün kuruluşlarıyla, bütün kurallarıyla çökmüş vaziyettedir. Ancak eski düzen çökmüş olmakla birlikte yeni düzen de henüz kurulamamıştır.” ifadelerini kullandı.

Dünyadaki çatışma, gerilim ve istikrarsızlıkların bu geçiş sürecinin yansımaları olduğunu belirten Kurtulmuş, Türkiye ile Irak’ın içinde bulunduğu Orta Doğu coğrafyasının söz konusu krizlerden en fazla etkilenen bölgelerin başında geldiğini kaydetti.

Kurtulmuş, bölge ülkelerinin gelişmeleri yakından takip etmek ve ortak hareket etmek zorunda olduğunu belirterek İsrail’in bölgedeki politikalarına ilişkin de değerlendirmelerde bulundu. “Çok daha uyanık, çok daha güçlü ve çok daha işbirliği hâlinde olmamız gerektiği aşikârdır.” dedi.

“Bölgedeki hiçbir sorun Türkiye’nin ihmal edebileceği bir sorun değildir”

Türkiye’nin bölgesel krizlere “bölgesel sahiplenme” anlayışıyla yaklaştığını ifade eden Kurtulmuş, “Bu bölgede yaşanan hiçbir sorun Türkiye’nin ihmal edebileceği bir sorun değildir. Herhangi bir dost ülkede yaşanan karışıklık, gerilim ya da çatışma da Türkiye’nin bigâne kalabileceği bir konu değildir.” diye konuştu.

Irak’ın Türkiye açısından yalnızca sınır komşusu olmadığına dikkati çeken Kurtulmuş, iki toplum arasındaki tarihî, kültürel ve insani bağlara vurgu yaptı.

Kurtulmuş, “Sadece komşu değil, tarih boyunca çok yakın ilişkisi olan kardeş, dost, hatta iç içe geçmiş akraba iki ülke olarak Irak’ın geleceğini ve istikrarını fevkalade önemsediğimizi ifade etmek istiyorum.” dedi.

Irak merkezi hükümetinin devlet otoritesinin ve egemenliğinin güçlendirilmesi yönünde attığı adımları olumlu karşıladıklarını bildiren Kurtulmuş, Irak’ın bölgesel çatışmaların dışında kalma yönündeki yaklaşımına da işaret etti.

Irak heyetinin yapısına demokrasi vurgusu

Heybet el-Halbusi başkanlığındaki heyette Irak’ın farklı etnik, dinî ve mezhebi kesimlerinden milletvekillerinin bulunmasına dikkat çeken Kurtulmuş, bu tablonun Irak’ın toplumsal çeşitliliğini yansıttığını söyledi.

Kurtulmuş, “Neredeyse Irak’taki bütün grupların etnik, dinî ve mezhebi farklılıklara sahip olarak bugün ağırladığımız heyetin içerisinde yer almış olmaları bizim için de her türlü takdirin üstündedir.” ifadelerini kullandı.

Bu yapının birlikte yaşama iradesi bakımından önem taşıdığını belirten Kurtulmuş, “Bu, Irak’ın demokrasiye saygısının ve birlikte yaşama iradesinin açık bir göstergesidir.” dedi.

Ticarette hedef 30 milyar dolar

Toplantının ekonomi başlıklarından biri Türkiye-Irak ticaret hacmi oldu. Kurtulmuş, iki ülke arasındaki ticaretin yaklaşık 17 milyar dolardan 30 milyar dolara çıkarılmasının hedeflendiğini açıkladı.

Kurtulmuş, “İkili ticaret hacmimizin 17 milyar dolardan 30 milyar dolara çıkartılması kararlılığı, çifte vergilendirmenin önlenmesi, yatırımların teşvik edilmesi ve özellikle vizelerin kolaylaştırılması konusunda ciddi bir anlayış birliği içerisinde olduğumuzu ifade etmek isterim.” diye konuştu.

İki ülkedeki iş insanlarının karşılıklı yatırımlarının artırılması ve seyahat süreçlerinin kolaylaştırılmasının ilişkilerin ekonomik boyutuna katkı sunacağını kaydetti.

Maarif Vakfı, TİKA ve Türkiye bursları gündemde

Eğitim ve kalkınma alanındaki işbirliğinin de görüşmelerde ele alındığını açıklayan Kurtulmuş, Türkiye Maarif Vakfının Irak’taki eğitim faaliyetlerinin genişletilmesi konusunu gündeme getirdiklerini bildirdi.

Kurtulmuş, TİKA aracılığıyla Irak’ın farklı bölgelerinde yürütülen kalkınma projelerine desteğin sürdürülmesi yönündeki iradenin Irak heyetiyle paylaşıldığını söyledi.

Türkiye burslarından yararlanan Iraklı öğrencilerin sayısının artırılmasını da ele aldıklarını belirten Kurtulmuş, eğitim alanındaki ilişkilerin iki toplum arasındaki bağları güçlendiren başlıklardan biri olduğunu ifade etti.

“Kalkınma Yolu sonuna kadar destekleyeceğimiz bir proje”

Ortak basın toplantısının önemli gündemlerinden biri de Kalkınma Yolu Projesi oldu.

Kurtulmuş, projeyi yalnızca bir ulaştırma yatırımı olarak değerlendirmediklerini belirterek, “Kalkınma Yolu Projesi, bağlantısallığın en mükemmel manada sağlanacağı ve önümüzdeki dönemde hem Irak’ın gelişmesini hem bölgenin kalkınmasını sağlayacak hem de Türkiye’nin gelişmesine katkıda bulunacak çok önemli bir projedir.” dedi.

Projenin Irak ve Türkiye üzerinden Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlamasının hedeflendiğini belirten Kurtulmuş, bunun ekonomik entegrasyonu da güçlendireceğine işaret etti.

Kurtulmuş, “Kalkınma Yolu Projesi kapsamında atılacak her türlü adıma sonuna kadar destek vereceğimizi bir kere daha karşılıklı olarak teyit ettik.” ifadelerini kullandı.

Projenin hızlandırılması için yapılabilecek çalışmaların da ele alındığını kaydeden Kurtulmuş, “Temenni ve ümit ediyorum ki Kalkınma Yolu Projesi en kısa süre içerisinde bütün bileşenleriyle aktif, görünür ve hayata geçirilmiş bir uygulama hâline gelsin.” diye konuştu.

Kurtulmuş, projenin ekonomik kazanımların ötesinde halkları, şehirleri ve kültürleri birbirine yaklaştıracağını vurguladı.

Terörle mücadele ve silahsızlanma gündemi

Kurtulmuş, görüşmelerde güvenlik ve terörle mücadele başlığının da geniş şekilde değerlendirildiğini belirtti. Türkiye’de yürütülen Terörsüz Türkiye sürecinin bölgedeki etkilerine değinen Kurtulmuş, terör örgütlerinin silah bırakmasının yalnızca Türkiye açısından değil, Irak ve Suriye dahil bölgenin tamamının istikrarı bakımından önemli olduğunu söyledi.

Kurtulmuş, “Terörden çok çekmiş olan Iraklı kardeşlerimizin de en kısa zamanda terörden ve silahlı gruplardan kurtulacağını ümit ediyoruz.” dedi.

Irak’ta farklı silahlı yapıların uzun yıllardır ülkenin güvenlik ve istikrarına zarar verdiğini belirten Kurtulmuş, “Irak’ın her tarafı terör örgütlerinden temizlenecek, silahlı milis gruplarından arındırılacak ve inşallah terörsüz bir Irak da inşa edilecektir.” ifadelerini kullandı.

Irak’taki silahlı grupların silahlarının merkezi hükümetin kontrolüne verilmesine yönelik hazırlıklara dikkat çeken Kurtulmuş, Irak devlet kurumlarının bu konuda ortak bir irade ortaya koymasının önem taşıdığını söyledi.

Kurtulmuş, “Irak’ın bütün unsurlarının Irak’taki milislerin silahsızlandırılması konusunda ittifak hâlinde olması Irak için önemli bir kazançtır.” değerlendirmesinde bulundu.

“Her şehirde barış ve esenliğin hâkim olmasını ümit ediyoruz”

Irak’ta silahların devlet otoritesi altında toplanmasına yönelik sürecin başarıya ulaşmasını temenni eden Kurtulmuş, “Ümit ediyorum, bugün konuştuğumuz Irak’ın silahsızlandırılması projesinin en kısa zamanda hayata geçirilmesiyle birlikte bütün Irak’ın her yeri, her şehri, her kasabası barış ve esenliğin hâkim olduğu bir coğrafya olur.” dedi.

PKK ve bağlantılı yapıların silah bırakmasının bölgesel güvenlik üzerindeki etkilerine de değinen Kurtulmuş, Suriye dahil olmak üzere bölgede barışın kalıcı hâle gelmesini istediklerini kaydetti.

Kurtulmuş’tan tarihî birlik mesajı

Konuşmasının son bölümünde bölgenin tarihine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kurtulmuş, yaklaşık bir asır önce Orta Doğu’da yapılan siyasi düzenlemelerin halkları birbirinden uzaklaştırdığını söyledi.

Kurtulmuş, “Bir asır evvel beraber ve kardeşçe yaşayan coğrafyamız emperyalistlerin projeleri çerçevesinde bölük pörçük edildi, paramparça edildi.” ifadelerini kullandı.

Sykes-Picot düzenlemelerine işaret eden Kurtulmuş, “Şimdi Terörsüz Türkiye süreci ve terörsüz bölge süreciyle birlikte hep beraber dağılan parçalarımızı bir araya getiriyoruz, birleşiyoruz.” dedi.

Kurtulmuş, “Barış içerisinde, kardeşlik içerisinde hep beraber daha güçlü bir Orta Doğu, daha güçlü bir bölgeyi inşa etmek kararlılığıyla yolumuza devam ediyoruz.” ifadeleriyle konuşmasını tamamladı.

Irak heyetine teşekkür eden Kurtulmuş, en kısa zamanda Irak’a iade-i ziyarette bulunmayı arzu ettiğini de belirtti.

El-Halbusi: “Bütün bölgemizin terörsüz olmasını istiyoruz”

Irak Temsilciler Meclisi Başkanı Heybet el-Halbusi ise TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’a daveti ve ev sahipliği dolayısıyla teşekkür ederek, Irak milletvekillerinden oluşan geniş bir heyetle Türkiye’de bulunmalarının iki ülkeyi ilgilendiren dosyaların ele alınması bakımından önem taşıdığını söyledi.

El-Halbusi, önce baş başa, ardından heyetler arası görüşme gerçekleştirdiklerini belirterek toplantılarda stratejik öneme sahip çok sayıda konunun değerlendirildiğini aktardı.

Türkiye’de terörle mücadele kapsamında yürütülen sürece değinen el-Halbusi, bunun yalnızca Türkiye açısından değil çevre ülkelerin güvenliği bakımından da önem taşıdığını ifade etti.

El-Halbusi, “Bu konu çok önemli. Hem Türkiye için hem bölge için hem de Türkiye’yi çevreleyen diğer ülkeler için.” dedi.

“Silahların devlet otoritesinde olması konusunda herkes hemfikir”

Irak’ta silahlı yapıların devlet otoritesi altına alınmasına ilişkin yürütülen çalışmaları anlatan el-Halbusi, silahların devlet kontrolüne geçirilmesi konusunda Irak’taki siyasi aktörler ve toplum kesimleri arasında ortak bir yaklaşım bulunduğunu söyledi.

El-Halbusi, “Bütün siyasi gruplar, parti başkanları ve Irak halkının diğer kesimleriyle birlikte herkes hemfikir. Çünkü bu bir Irak konusu, ulusal bir konu.” ifadelerini kullandı.

Bölgesel güvenliğin sağlanabilmesi için devlet otoritesi dışındaki silahlı yapıların sona ermesi gerektiğini belirten el-Halbusi, “Biz istiyoruz ki bütün bölgemiz artık terörsüz bir bölge olsun. Silahlı gruplar görünmesin.” dedi.

El-Halbusi, meselenin Irak’ın yanı sıra Türkiye, İran ve diğer bölge ülkelerinin istikrarını doğrudan ilgilendirdiğini kaydetti.

Anlaşmalar için parlamenter takip

Türkiye ile Irak arasında imzalanan çerçeve anlaşmalarının da görüşmede ele alındığını belirten el-Halbusi, Irak Dışişleri Bakanlığı ile ilgili bakanlıkların üst düzey yetkililerinin Temsilciler Meclisine davet edilerek anlaşmaların ayrıntılarının görüşüleceğini açıkladı.

El-Halbusi, iki ülke arasında daha önce imzalanmış mutabakat zaptları ve anlaşmaların uygulanmasının yakından izlenmesi gerektiğini belirtti.

Bu nedenle iki ülke parlamentoları bünyesinde kurulması planlanan ortak komitelerin önemine işaret eden el-Halbusi, söz konusu mekanizmaların imzalanan metinlerin uygulamaya geçirilmesini takip edeceğini söyledi.

El-Halbusi’den Kalkınma Yolu’na güçlü destek

Kalkınma Yolu Projesi’nin Irak açısından stratejik nitelikte olduğunu belirten el-Halbusi, “Son girişimi çok destekliyoruz. Kalkınma Yolu Projesi bizim için stratejik bir konudur.” dedi.

Irak’ın enerji ihracatı açısından alternatif güzergâhları önemsediklerini kaydeden el-Halbusi, Türkiye-Irak sınırındaki geçiş noktalarının da bu kapsamda önem taşıdığını dile getirdi.

El-Halbusi, Fişhabur-Ovaköy hattının iki ülke arasındaki ulaştırma, ticaret ve bağlantısallık açısından taşıdığı öneme işaret etti.

Petrol boru hattına ilişkin anlaşmanın uzatıldığını belirten el-Halbusi, iki ülke arasındaki çerçeve anlaşmalarının enerji ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesinde önemli rol oynayacağını söyledi.

Su konusu Irak için stratejik gündem

Görüşmede su meselesinin de ele alındığını belirten el-Halbusi, “Bu konu Irak için stratejik bir konu.” dedi.

Suyun daha verimli kullanılması, modern teknolojilerin Irak’a kazandırılması ve Türk firmalarının bu alandaki projelere katılımı üzerinde durduklarını ifade eden el-Halbusi, teknoloji transferi ile su altyapısına ilişkin yatırımların önemini vurguladı.

El-Halbusi, barajlar ve su yönetimi altyapısında geliştirilecek işbirliğinin iki ülke açısından önem taşıdığını kaydetti.

“Ticaret hacmini 30 milyar dolara çıkarmak istiyoruz”

Türkiye-Irak ekonomik ilişkilerine ilişkin rakamları da paylaşan el-Halbusi, iki ülke arasındaki ticaret hacminin 2025 yılında yaklaşık 17 milyar dolar seviyesine ulaştığını söyledi.

El-Halbusi, “Başkanın da söylediği gibi önümüzdeki yıllarda bu ticaret hacmini 30 milyar dolara çıkarmak istiyoruz.” ifadelerini kullandı.

İlişkilerin temelinde egemenliğe karşılıklı saygı, güvenlik ve istikrar bulunduğunu belirten el-Halbusi, ikinci temel alanın ise ekonomi olduğunu kaydetti.

El-Halbusi, Türk yatırımcıların Irak’taki faaliyetlerinin artırılması ve Türkiye’ye gelen Irak vatandaşları için kolaylıkların geliştirilmesi konularının da görüşmede ele alındığını aktardı.

Çifte vergilendirmenin önlenmesi anlaşmasında onay süreci

Irak Temsilciler Meclisinde çifte vergilendirmenin önlenmesine ilişkin anlaşmanın görüşülmeye başlandığını açıklayan el-Halbusi, parlamentodaki onay sürecinin devam ettiğini bildirdi.

El-Halbusi, “Çifte vergilendirmenin önlenmesi konusundaki anlaşmanın görüşülmesine başlandı. Onay süreci devam etmektedir. Önümüzdeki ay Temsilciler Meclisinde onaylanacaktır.” dedi.

Türkiye ile Irak arasında imzalanan anlaşma ve mutabakatların önemli bölümünün parlamenter onay süreçlerinden geçeceğini belirten el-Halbusi, Irak Temsilciler Meclisinin bu süreçlere destek vermeye devam edeceğini söyledi.

“Anlaşmalar kâğıt üzerinde kalan mürekkep olmamalı”

İki ülke arasındaki anlaşmaların fiilen uygulanmasının önemini vurgulayan el-Halbusi, “Bütün bu anlaşmalar ve mutabakat zaptları bir kâğıt üzerinde kalan mürekkep olarak değil, uygulanması söz konusu olan metinler olmalı.” ifadelerini kullandı.

El-Halbusi, TBMM Başkanı Kurtulmuş ile mutabık kaldıkları ortak komitelerin bu nedenle önemli bir görev üstleneceğini belirtti.

Irak Temsilciler Meclisinin gerekli yasal düzenlemelerde iki ülke ilişkilerinin önünü açacak çalışmalar gerçekleştirmeyi sürdüreceğini ifade eden el-Halbusi, parlamentolar arası diyaloğun hükümetler düzeyindeki işbirliğini destekleyeceğini kaydetti.

Kurtulmuş’a Irak daveti

Konuşmasının sonunda Türkiye’deki ev sahipliği için teşekkür eden el-Halbusi, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’u Irak’a davet etti.

El-Halbusi, “Bütün heyet üyelerim ve Irak halkı adına Sayın Başkan’a teşekkür ediyorum. Kendisine Irak’ı ziyaret etmesi için davette bulunuyorum.” dedi.

Irak’ta gerçekleştirilecek görüşmelerle ortak gündem başlıklarını değerlendirmeye devam etmek istediklerini ifade eden el-Halbusi, “İnşallah orada sizi ve heyetinizi en iyi şekilde karşılayıp detayları tekrar görüşmeye devam edeceğiz.” sözleriyle konuşmasını tamamladı.

TBMM’deki görüşmeler ve ortak basın toplantısı, Ankara-Bağdat hattında parlamenter diplomasinin güçlendirilmesi yönündeki iradeyi ortaya koyarken; iki taraf Kalkınma Yolu Projesi, güvenlik ve silahsızlanma, 30 milyar dolarlık ticaret hedefi, su ve enerji işbirliği, yatırımlar, vize kolaylıkları ve anlaşmaların parlamentolar tarafından takibi konusunda işbirliğini ilerletme mesajı verdi.

Kaynak: CUMHA - CUMHUR HABER AJANSI